Over Peter Buwalda lijk je alleen in superlatieven te kunnen praten. Dat werkt hij zelf ook vakkundig in de hand. Door in complete luwte te schrijven, ons af en toe bij te praten dat zijn roman klaar is (terwijl hij nog volop aan het vertimmeren is) om er dan plots - na opnieuw maanden uitstel - dan toch mee op de proppen te komen.

De schrijver met de warrige, pekzwarte haren en de gegroefde mondhoeken berekende dat hij sinds 2006 (hij debuteerde in 2010 met het hoogst succesrijke Bonita Avenue) in feite onafgebroken aan het schrijven is. Na Bonita Avenue en Otmars zonen, het eerste deel van wat een trilogie moest worden, stoomde hij door aan de opvolger. Dan leg je de lat hoog, natuurlijk.

Schrijven beschouwt Buwalda als een vorm van topsport, waarbij een roofbouw op het lichaam niet valt uit te sluiten én de kluizenaarsstatus wenkt. Een gezin hebben is al helemaal uit den boze. Zijn rug begaf het bijna, tot hij staande moest werken (net als wijlen Philip Roth), met schrijfsessies tot achttien uur per dag. "Ik heb de afgelopen zesenhalf jaar als een halvegare gewerkt en nu heb ik ineens niks te doen", vertelde de schrijver enkele weken geleden tijdens een interview in deze krant (DM 13/9). Hij heeft veel moeten opofferen voor De jaknikker, maar "schrijven ís nu eenmaal mijn leven", klonk het heroïsch.

Zijn tekst uit handen geven is bovendien niet zijn lievelingsbezigheid. Zelfs toen het manuscript al bijna op de persen lag, begon Buwalda - tot grote wanhoop van zijn uitgever - toch nog aan de laatste proef te morrelen. Een queeste naar de onmogelijke perfectie?

De jaknikker stond eerder als middendeel van de met Otmars zonen opgezette trilogie gepland, met Hysteria siberiana als slotakkoord. Beide zouden, zo werd aangekondigd, eerst in 2020 en 2022 verschijnen. Dat bleek te optimistisch. Uiteindelijk fungeert De jaknikker - waarvan hij het verhaal in 2010 al bedacht - meteen ook als sluitstuk. Of toch niet?

Maar hoe onthaalt de literaire kritiek deze fysieke en literaire krachttoer vol intriges en doortrapte personages? De reacties bestrijken een spectrum van groot ontzag en gematigd enthousiasme, tot een schrijver die zijn hand overspeelt en aan het eind wat al te driftig gaat experimenteren.

Thomas de Veen, die in NRC Handelsblad zijn enthousiasme uitvent voor de 'roman die boven zichzelf uitstijgt', spreekt van 'een rafelig boek, dat je beduusd achterlaat, maar dat wel afgerond is en ontknoopt (...). Het lijkt me onnodig, onwenselijk zelfs, als dit tweeluik nog een vervolg krijgt.'

De Volkskrant ziet De jaknikker bij monde van Bo van Houwelingen als 'venijnig, gewaagd en elegant geschreven', maar ook als 'een woekerend epos dat zoetjesaan begint te vervelen' omdat hij de boel op het eind al te zeer begint te 'vertimmeren'.

Maria Vlaar maakt in De Standaard gewag van een 'grandioze mislukking': 'De jaknikker gaat in de kern niet om de ingewikkelde plot, maar om één ding: familie.' 'Deze schrijver kan alles: virtuoos schrijven, onzin verkopen, mensen laten sterven of weer tot leven wekken, hij kan zelfs ongestraft zijn eigen kind verafschuwen.'Humo is wellicht het eenduidigst positief, en prijst 'de torenhoge ambities en onnavolgbare taalbeheersing', geschreven met 'aangenaam veel zelfvertrouwen': 'Buwalda weeft de diverse streams of consciousness van Shell-magnaat Tromp, zijn bastaardzoon Ludwig en de journaliste Orthel fijnmazig en in extreme slow motion door elkaar.' Recensent Frederick Vandromme vermoedt dat er nog wel een staart volgt. "Het resultaat is een heerlijke hybride, die zowel naar een conclusie toewerkt als een slotdeel voorbereidt."

Mediagebeurtenis

Een serieus risico van de schrijvende cyclusbouwer: als lezer moet je bij de pinken blijven en goed op de hoogte zijn van voorgaande delen. En engelengeduld uitoefenen. Iemand als A.F.Th. van der Heijden kan ervan meespreken. Zijn cyclus De tandeloze tijd dijt maar uit, maar veel fans raakten ietwat het noorden kwijt bij alle aanbouwsels rond hoofdpersonage Albert Egberts.

In Nederland doet Buwalda het uitstekend in de verkoop - hij zat ook in diverse talkshows - en prijkt hij hoog in de top 60-bestsellerlijst. Maar hoe zit het bij ons? "Buwalda heeft in Vlaanderen ongetwijfeld een resem hardcorefans", stelt Wouter Cajot van Boekhandel 't Stad Leest. "Ze begonnen hem sinds Bonita Avenue te volgen en schaffen bijna blindelings zijn romans aan. Maar hij is geen auteur die hier direct de top 5 beklimt. Ik hoor ook wel dat mensen het geheugen moeten opfrissen: hoe zat dat nu weer met de personages in Otmars zonen? Het kaartje met de round-up van de voorganger dat bij De jaknikker zit, volstaat niet zomaar."

Cajot merkt dat Buwalda in Nederland een mediagebeurtenis is. "Hij is geestig, slim en doet het uitstekend in talkshows. Maar in Nederland zijn er ruimere televisiepodia om auteurs te pluggen. Hier moet het toch van de klassieke printmedia komen. Er zijn bedroevend weinig televisieprogramma's waar schrijvers nog aan bod komen."

Of schrikt de omvang toch enigszins af? "Dat hoeft niet", vult Cajot aan. "Ook Jonathan Franzen schrijft lijvige boeken over families. Maar ik kan me voorstellen dat jongere mensen - die liever hebben dat het wat vooruitgaat - hier misschien moeilijker naar grijpen."

meerjarenplan

Bij boekhandel De Reyghere in Brugge vindt zaakvoerder Thomas Barbier dat Buwalda het "geheel volgens de verwachtingen doet, zeker voor een boek dat toch 45 euro kost". Het is "een serieus literaire titel" die aanslaat en een stevig lezerspubliek heeft. Of lezers dan ook Otmars zonen weer (bij)bestellen? "Nee", zegt Barbier. "Otmars zonen hebben we zelfs niet meer op voorraad. Maar je merkt wel dat Buwalda met zijn 'meerjarenplan' de goesting weet aan te wakkeren, ondanks de aandachtsspanne die dat vergt."

Marketinggewijs is de monomane Buwalda voor de boekhandel soms een nachtmerrie, door dat herhaaldelijke uitstel van de verschijningsdatum. "Toen het werd aangekondigd voor september 2025, heb ik de persverantwoordelijke van De Bezige Bij nog eens uitdrukkelijk gevraagd of dit wel écht zou doorgaan. Je weet het immers nooit bij Buwalda", lacht Cajot.

Buwalda zelf lijkt zich ver weg te houden van de reacties op zijn boek. Op sociale media is hij afwezig. Wellicht zit - of liever staat - hij al opnieuw aan zijn schrijftafel, met een hooggestemde missie. "Ik doe het uit een diepe, passionele liefde voor de literatuur. Meer kan ik daar niet over zeggen", besloot de schrijver in het interview met deze krant.

Een omvangrijke (688 p.) meeslepende karakterroman over botsende verledens en intermenselijke relaties, het langverwachte vervolg op Buwalda’s bestseller ‘Otmars zonen’ (2019). Ludwig Smit, een bastaardzoon, is assistent geworden bij zijn nietsvermoedende vader Johan Tromp, CEO van Shell op Sakhalin Island. Samen keren ze zich tegen de journaliste Isabelle Orthel – die Ludwig eerder had geholpen zijn vader te vinden – omdat zij onbewust hun relatie op de proef stelt. Karakters en gedeelde verledens botsen en raken verwikkeld in een web van vermoedens en teleurstellingen in de kou van Siberië, aan de warme kust van Los Angeles en in het bedrieglijk huiselijke Leiden en Eindhoven. Eigenzinnig, met literair vakmanschap en met scherpe karaktertekeningen geschreven. Met name geschikt voor een literair lezerspubliek. Peter Buwalda (Brussel, 1971) is een bekende Nederlandse schrijver en journalist. Buwalda debuteerde in 2010 met ‘Bonita Avenue’ en schreef sindsdien vele boeken. Zijn werk won meerdere literaire prijzen, waaronder de Anton Wachterprijs en de Selexyz Debuutprijs.